جو زکس، مقام ارشد سابق ضدتروریسم سازمان اطلاعات مرکزی امریکا، هشدار داده است که شبکه القاعده همچنان بدون محدودیت در ایران و افغانستان فعالیت میکند.او از واشنگتن خواسته است که برای توقف حمایت از این گروه، بر حاکمان ایران و طالبان به شدت فشار وارد کند، یا به تعبیر وی، آنها را «به زانو در آورد.»
جو زکس، معاون پیشین دفتر ضدتروریسم سیآیای که به تازگی بازنشسته شده است، روز سهشنبه در مقالهای در نشریه «نشنل اینترست» نوشت که ایالات متحده باید موضوع حمایت ایران از القاعده را نیز در کنار پرونده هستهای با تهران پیگیری کند.
او نوشت: «شبکه تروریستی القاعده بدون هیچ هراسی از داخل خاک ایران و افغانستان فعالیت میکند. امریکا باید بر رژیمهای هر دو کشور شدیداً فشار وارد کند تا این شبکه را مهار کنند.»
او ابراز داشت که سیفالعدل، رهبر کنونی القاعده، تحت حفاظت سپاه پاسداران در تهران زندگی میکند. این مقام سابق امریکا گفت که ایران پس از سال ۲۰۰۱ به القاعده پناهگاه داده و اجازه داده است تا جنگجویان و منابع مالی خود را به افغانستان و سوریه انتقال دهد.
جو زکس همچنین به وابستگی و روابط نزدیک طالبان با القاعده و ایران اشاره کرد. او به اظهارات ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان در ۱۵ فبروری استناد کرد که گفته است در صورت حمله امریکا به ایران و درخواست کمک تهران، طالبان برای همکاری آماده خواهد بود.
زکس این موضع را نشانه تلاش طالبان برای جلب رضایت ایران دانست.
او افزود این اظهارات اگرچه تهدید مستقیم علیه امریکا محسوب نمیشود، اما نشاندهنده حمایت طولانیمدت تهران و کابل از القاعده است، گروهی که همچنان متعهد به حمله به امریکا و غرب است و شاخههای آن در یمن، سومالیا و منطقه ساحل آفریقا علیه غرب فعالیت دارند.
به نوشته او، روابط ایران و طالبان پس از بازگشت طالبان به قدرت در اگست ۲۰۲۱، ترکیبی از همکاری و اختلافات محلی بر سر مسایل سرحدی، حقآبه و وضعیت شیعههای افغانستان بوده است، اما تهران در آستانه بهرسمیتشناختن رسمی اداره طالبان قرار دارد.
جو زکس با اشاره به توافق دوحه در سال ۲۰۲۰ میان طالبان و امریکا گفت طالبان متعهد شده بودند اجازه ندهند القاعده از خاک افغانستان علیه امریکا استفاده کند، اما او این تعهدات را «عملاً بیمعنا» توصیف کرد. این مقام ارشد سابق اطلاعاتی، نمونه عدم پایبندی طالبان به تعهداتش را پناه دادن به ایمنالظواهری، رهبر پیشین القاعده در منطقه وزیراکبرخان کابل دانست.
او تاکید کرد طالبان همچنان از القاعده حمایت عملی و پنهانی میکنند. محدود کردن برخی فعالیتهای این گروه تنها برای جلوگیری از حملات پهپادی امریکا است، نه پایبندی واقعی طالبان به توافق دوحه.
این تحلیلگر امنیتی باور دارد که طالبان و جمهوری اسلامی ایران هر دو در وضعیت ضعف و انزوای بینالمللی قرار دارند و از این رو اکنون زمان مناسبی برای فشار بر طالبان جهت اجرای کامل تعهدات دوحه است. او همچنین خواستار استرداد سیفالعدل و اخراج دیگر اعضای القاعده از ایران شد.
سیفالعدل که به گزارش کارشناسان ملل متحد در ایران به سر میبرد، پس از کشته شدن ایمنالظواهری در کابل، رهبری القاعده را بر عهده گرفته است. اخیراً برخی منابع به افغانستان اینترنشنال گفته بودند که سیفالعدل در نامهای به رهبر طالبان درباره انتقال موقت پایگاه رهبری خود به افغانستان، با ملا هبتالله رایزنی کرده است.
در این نامه گفته شده در صورتی که جمهوری اسلامی زیر فشارهای امریکا و اسرائیل سقوط کند، شبکه القاعده ناگزیر است رهبری خود را به کشورهایی مانند عراق یا سوریه منتقل کند. در این نامه پیشنهاد شده که تا آن زمان، رهبری القاعده بتواند به گونه موقت در افغانستان اقامت کند.
جو زکس بیش از ۴۲ سال در ارتش امریکا و سازمان سیا خدمت کرده است.
